De kleine bouwwerken in de tuin hebben iets gemeen: je kiest ze vaak uit een folder, op de maat van het bouwpakket in promotie, en daarna zoek je waar ze kunnen staan. Omgekeerd werkt beter. Je maakt een lijst van wat erin moet, daaruit volgt de maat, je zoekt de plek op het plan, en pas dan kijk je wat de gemeente toelaat.
Deze gids behandelt de drie meest voorkomende gevallen: het tuinhuis, de carport en de pergola. De regels over vergunningen komen in grote lijnen aan bod: ze verschillen sterk van plek tot plek, en de gemeente heeft het laatste woord.
Vertrek van wat erin moet
Meet wat erin komt, niet alleen wat er vandaag in moet. Een paar gangbare maten:
| Voorwerp | Ruimte op de grond |
|---|---|
| Duwmaaier | ongeveer 0,60 × 1,50 m, met uitgeklapte duwstang |
| Zitmaaier | ongeveer 1,00 × 1,80 m |
| Fiets voor volwassenen | ongeveer 0,60 × 1,80 m, opgehangen of op de grond |
| Kruiwagen | ongeveer 0,70 × 1,50 m |
| Gestapelde tuinset in de winter | 1,00 × 1,00 m tot 1,50 × 2,00 m |
| Gereedschap met lange steel | 30 cm muur, over 1,80 m hoogte |
| Kleine auto | ongeveer 1,80 × 4,10 m zonder spiegels |
| Gezinswagen of SUV | ongeveer 1,90 × 4,70 m zonder spiegels |
Tel bij een tuinhuis een doorgang van 70 à 80 cm in het midden: zonder die strook moet je alles uithalen om achteraan te komen. Tel bij een carport ruimte om de portieren te openen, minstens 70 cm aan de kant van de bestuurder.
De maten die werken
| Bouwwerk | Gebruik | Gangbare maten |
|---|---|---|
| Klein tuinhuis | gereedschap, duwmaaier | 2 × 2 m (4 m²) |
| Middelgroot tuinhuis | maaier, twee fietsen, kruiwagen, gereedschap | 2,50 × 3 m (7,5 m²) |
| Groot tuinhuis of werkplaats | al het voorgaande en een werkbank | 3 × 4 m (12 m²) |
| Carport voor één auto | gewoon parkeren | minstens 3 × 5 m, comfortabel 3,50 × 5,50 m |
| Carport voor twee auto's | twee auto's naast elkaar | minstens 5,50 × 5,50 m, comfortabel 6 × 5,50 m |
| Pergola | tafel voor zes met stoelen | 3,50 × 4 m |
| Pergola | loungeset | 3,50 × 3,50 m |
Voor de hoogte moet een carport het hoogste voertuig van het gezin doorlaten, dakkoffer inbegrepen. Een vrije hoogte van 2,20 m volstaat voor een auto, niet altijd voor een bestelwagen. Reken onder de balken van een pergola op minstens 2,20 m, anders voelt ze benauwd.
Voorbeeld. Een gezin met een duwmaaier, drie fietsen, een kruiwagen en een tuinset voor zes: fietsen tegen de achterwand (1,80 m), maaier en kruiwagen naast elkaar (1,30 m), de tuinset gestapeld in een hoek, een doorgang in het midden. Een tuinhuis van 2,50 × 3 m is net genoeg; 3 × 3 m laat wat ruimte voor wat er de komende jaren bijkomt.
Waar je ze plaatst
Het tuinhuis
- Bereikbaar via een pad dat ook in de winter met een kruiwagen te doen is. Een tuinhuis achteraan een drassig gazon gebruik je alleen in de zomer.
- Op vlakke, droge grond, weg van de lage plekken waar water blijft staan.
- Niet onder een grote boom, die het dak vuil maakt en waarvan de wortels de plaat oplichten.
- Niet op een ondergrondse leiding, een septische put, een infiltratiezone of het deksel van een regenwaterput. De gids plan van de ondergrondse leidingen helpt je dat na te gaan.
- Zichtbaar of verborgen, naar keuze: vanuit de woonkamer sluit een goed geplaatst tuinhuis een zicht af; slecht geplaatst wordt het het eerste wat je ziet.
De carport
- In het verlengde van de oprit, met een eenvoudige manoeuvre. Teken het traject van de auto op het plan: achteruit inrijden vanaf de straat vraagt meer ruimte dan je denkt.
- Dicht bij de deur van het huis die je echt gebruikt, liefst met een overdekte looplijn.
- Met een afschot dat het water naar de straat of een infiltratiezone stuurt, niet naar het huis.
- Met de toekomst in gedachten: een laadpaal, een berging achteraan, ooit een dichte garage. Dat laatste verandert vaak de regels.
De pergola
- Op of naast het terras, waar de zon echt stoort: meestal op het zuiden of het westen. De gids je terras ontwerpen helpt om de tafel en de loungeset eronder te plaatsen.
- Tegen het huis of vrijstaand. Tegen het huis vraagt ze een stevige bevestiging aan de gevel en maakt ze de kamer erachter donkerder. Vrijstaand laat ze de gevel vrij, maar heeft ze vier goed gefundeerde palen nodig.
- Met het water in gedachten: een overdekte pergola of een pergola met lamellen vangt regen op en loost die aan de voet van een paal. Voorzie waar dat water heen gaat.
Afstand tot de grens en de buren
Hier loopt een project het vaakst vast: het tuinhuis of de carport moet tegen de omheining, terwijl de regels afstand vragen, of omgekeerd.
De regels nemen vaak een van deze vormen aan:
- Bouwen op de grens toegelaten, soms met een maximale hoogte aan de kant van de buren.
- Een minimale afstand tot de grens, vast of afhankelijk van de hoogte van het bouwwerk.
- Een toegelaten zone: bijvoorbeeld alleen achter het huis, niet in de voortuin.
- Een maximale totale oppervlakte van bijgebouwen op het perceel.
Daarnaast is er het burenrecht uit het Burgerlijk Wetboek, in België en in Nederland. Een dak hoort zijn water niet op het perceel van de buren te lozen: een tuinhuis op de grens met een dak dat naar de omheining afloopt, is dus een probleem. Een raam in een tuinhuis dat naar de buren kijkt, kan ook onder de regels over zichten vallen.
Om die afstanden juist te meten, moet je weten waar de grens ligt. De omheining staat niet altijd op de grens. De gids kadasterplan, orthofoto en opmeting legt uit hoe je ze terugvindt en hoeveel vertrouwen elke bron verdient.
Vergunning, melding of vrijstelling
Alles hangt af van het land, het gewest, de gemeente, de maat en de plek. Dit zijn de grote lijnen, telkens na te gaan bij de dienst omgeving of bouwen.
- In Vlaanderen staan de werken zonder vergunning in het Vrijstellingenbesluit. Op het moment van schrijven is een vrijstaand bijgebouw bij een woning dat niet voor verblijf dient, carports inbegrepen, in principe vrijgesteld als het in de zijtuin op minstens 3 m en in de achtertuin op minstens 1 m van de perceelgrens staat (in de achtertuin mag het ook tegen een bestaande scheidingsmuur die niet verandert), niet hoger is dan 3,5 m, en als alle vrijstaande bijgebouwen op het perceel samen niet meer dan 40 m² beslaan. Het regenwater moet op je eigen perceel blijven, het bouwwerk moet binnen 30 m van de woning staan en niet in ruimtelijk kwetsbaar gebied. Een verkaveling, een RUP of een gemeentelijk reglement kan strenger zijn, en voldoe je niet aan één voorwaarde, dan heb je een omgevingsvergunning nodig. Een carport of overkapping tegen het huis valt niet onder die vrijstelling voor vrijstaande bijgebouwen. Bron: Vrijstellingenbesluit, artikel 2.1, 11° en artikel 2.2, op codex.vlaanderen.be.
- In Brussel en Wallonië heeft elk gewest zijn eigen lijst van kleine werken zonder vergunning, met eigen voorwaarden.
- In Nederland is een bijbehorend bouwwerk zoals een tuinhuis, schuur of carport vaak vergunningvrij in het achtererfgebied, onder voorwaarden van ligging, hoogte en oppervlakte. Die staan deels in landelijke regels en deels in het omgevingsplan van je gemeente, en kunnen dus per gemeente verschillen. In de voortuin heb je bijna altijd een vergunning nodig. De technische regels van het Besluit bouwwerken leefomgeving gelden ook zonder vergunning. De Vergunningcheck in het Omgevingsloket geeft een eerste antwoord; alleen de gemeente geeft een definitief antwoord.
- Voor een pergola draait het vaak om de overkapping: een open pergola, een pergola met doek en een pergola met lamellen die aan de gevel vastzit, worden niet altijd op dezelfde manier behandeld. Het Vlaamse Vrijstellingenbesluit noemt pergola's niet apart. Vraag het na voor je koopt.
Een goede gewoonte: neem je plan op schaal mee naar de gemeente, met de afmetingen en de afstanden als maatlijn. Het antwoord komt sneller en is preciezer dan bij een mondelinge uitleg.
Plaat, tegeldragers of fundering
De ondergrond hangt af van het bouwwerk en de bodem:
- Licht tuinhuis in hout of metaal: betonblokken, tegels op verdicht grind of een dunne plaat, volgens de fabrikant.
- Zwaarder of gemetseld tuinhuis: een plaat of funderingsstroken, zoals bij een klein gebouw.
- Carport en pergola: een funderingsblok onder elke paal, berekend op het gewicht en vooral op de wind die het dak probeert op te tillen.
Een betonplaat is een extra verharde oppervlakte. Beperkt je gemeente de verharding of vraagt ze om het regenwater op het perceel te houden, dan kunnen betonblokken of grindplaten het verschil maken.
Het tekenen in Architektor
- Het tuinhuis: teken met de tool Muur (toets W) de vier muren door de lengtes in te typen (
2.5m, Enter), stel hun dikte in en voeg de deur toe met de tool Deur / raam (toets O). De tool Ruimte (toets R) binnenin geeft de nuttige oppervlakte. Voor een eenvoudige schets volstaat een zone van het type Grondvlak gebouw. - De carport: een zone van het type Grondvlak gebouw voor het dakvlak, met de bekleding van de vloer (beton, klinkers). De oprit vanaf de straat teken je apart, als zone Oprit / parking. Teken de auto als zone Andere van 1,90 × 4,70 m om de manoeuvre en het openen van de portieren te controleren.
- De pergola: een zone van het type Andere, met de naam “Pergola”, over het terras getekend op het niveau Tuin / buiten.
- De afstanden: zet vaste maatlijnen (toets D) tussen elk bouwwerk en de perceelgrenzen, en tussen het bouwwerk en het huis. Naar die maten zal men je vragen.
- De status “Nieuw” toont het project in rood, het bestaande blijft grijs. Een oud tuinhuis dat vervangen wordt, zet je op “Te slopen”, in geel.
Probeer verschillende plekken uit met varianten: “Tuinhuis achteraan links”, “Tuinhuis tegen de garage”. Je kunt ze over elkaar leggen om te vergelijken. Met een Gemini-sleutel helpt een fotorealistisch beeld vanuit de tuin om het effect van een tuinhuis of pergola op het zicht vanuit het huis in te schatten, als sfeerbeeld.
Voor een dossier exporteer je het niveau Tuin / buiten als PDF op schaal, met titelblok, schaalbalk en noordpijl. Dat is een basis voor het inplantingsplan dat de gemeente vaak vraagt; vraag haar welke gegevens erop moeten (hoogtes, materialen, situeringsplan). Voor een offerte deel je de link “Tuin en buiten”: de leverancier meet zelf en pint zijn vragen op het plan vast, zonder account.